Ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ρωσικής αιχμαλωσίας Ουκρανών στρατιωτικών και αμάχων αποκαλύπτει μεγάλη έρευνα του ερευνητικού προγράμματος Schemes της ουκρανικής υπηρεσίας του Radio Free Europe/Radio Liberty και του OCCRP. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Σωφρονιστική Αποικία Νο. 7, στο Πακίνο της περιφέρειας Βλαντίμιρ, περίπου 230 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Μόσχας, και ένας γιατρός της φυλακής που οι κρατούμενοι αποκαλούσαν «Δόκτωρ Θάνατο» και «κτηνίατρο».
Σύμφωνα με την έρευνα, σχεδόν 50 πρώην Ουκρανοί αιχμάλωτοι που επέστρεψαν στην πατρίδα τους μέσω ανταλλαγών περιέγραψαν ένα σύστημα σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης, με ξυλοδαρμούς, στέρηση ιατρικής περίθαλψης, εξευτελισμούς, σεξουαλική βία και χρήση της ασθένειας ως μέσου τιμωρίας.
Η ψώρα που έγινε βασανιστήριο
Η υπόθεση ξεκινά από μια επιδημία ψώρας που ξέσπασε το καλοκαίρι του 2023 μέσα στη φυλακή. Για τον Ίχορ Σίσκο, Ουκρανό αιχμάλωτο πολέμου, η μόλυνση είχε φτάσει μέχρι το πρόσωπο και τα μάτια του. Όταν ζήτησε ιατρική βοήθεια, όπως κατήγγειλε, ο γιατρός δεν του πρόσφερε θεραπεία. Αντίθετα, χρησιμοποίησε αντισηπτική χρωστική ουσία για να τον εξευτελίσει σεξουαλικά, ζωγραφίζοντας πάνω στο σώμα του και καλώντας άλλους να τον δουν.
Ο Σίσκο, 43χρονος αξιωματικός των ουκρανικών ειδικών υπηρεσιών, είχε συλληφθεί τις πρώτες εβδομάδες της ρωσικής εισβολής το 2022 και κρατήθηκε περίπου έναν χρόνο στην Αποικία Νο. 7. Η μαρτυρία του είναι μία από τις δεκάδες που συγκέντρωσαν οι δημοσιογράφοι, περιγράφοντας μια φυλακή όπου η ασθένεια δεν αντιμετωπιζόταν ως ιατρικό πρόβλημα, αλλά ως ευκαιρία για ακόμη μεγαλύτερη κακοποίηση.
Πρώην κρατούμενοι ανέφεραν ότι όσοι είχαν ψώρα τοποθετούνταν σκόπιμα σε κελιά με υγιείς κρατούμενους, με αποτέλεσμα η επιδημία να εξαπλώνεται. Άλλοι περιέγραψαν ότι έμεναν γυμνοί για εβδομάδες σε ψυχρά κελιά, δήθεν για να «πεθάνει» το άκαρι που προκαλεί την ασθένεια.
Μουχλιασμένο ψωμί, ξυλοδαρμοί και «μπουσούλημα σαν φώκια»
Οι μαρτυρίες δεν περιορίζονται στην ιατρική κακοποίηση. Πρώην αιχμάλωτοι περιέγραψαν ότι περνούσαν ολόκληρες ημέρες όρθιοι, πεινασμένοι, με το ημερήσιο συσσίτιο να περιορίζεται σε λίγα κομμάτια μουχλιασμένου ψωμιού. Άλλοι ανέφεραν ότι οδηγούνταν σε χώρους όπου κρατούνταν σκύλοι φύλαξης και εξαναγκάζονταν να μπουσουλούν, να γαβγίζουν ή ακόμη και να πίνουν νερό από μπολ σκύλων.
Δύο πρώην κρατούμενοι περιέγραψαν ένα βασανιστήριο που αποκαλούσαν «μπουσούλημα σαν φώκια»: τους ανάγκαζαν να σύρονται στο πάτωμα χρησιμοποιώντας μόνο τα χέρια τους, μέχρι τα πόδια τους να ματώσουν. Άλλοι μίλησαν για χτυπήματα στα πέλματα με γκλομπ, μια μέθοδο που κάνει ακόμη και το περπάτημα σχεδόν αδύνατο.
Πώς ταυτοποιήθηκε ο γιατρός
Κανείς από τους πρώην κρατούμενους δεν γνώριζε το επώνυμο του γιατρού. Οι δημοσιογράφοι του Schemes και του OCCRP, όμως, διασταύρωσαν μαρτυρίες, δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, διαρροές ρωσικών βάσεων δεδομένων και πληροφορίες από πηγές επιβολής του νόμου. Έτσι κατέληξαν στον 48χρονο Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ, εργαζόμενο της Ιατρικής Μονάδας Νο. 33 της ρωσικής Ομοσπονδιακής Σωφρονιστικής Υπηρεσίας.
Οι δημοσιογράφοι έδειξαν φωτογραφίες του σε πρώην αιχμαλώτους. Περισσότεροι από 30 είπαν ότι αναγνώρισαν τον γιατρό που τους κακοποιούσε, ενώ περίπου δώδεκα δήλωσαν απολύτως βέβαιοι. «Τα μάτια, το βλέμμα και τα χέρια. Τα χέρια του τα θυμάμαι πάρα πολύ καλά», είπε ο Σίσκο.
Ο Τσερντάντσεφ δεν απάντησε στις επανειλημμένες κλήσεις και τα μηνύματα των δημοσιογράφων, ενώ ούτε ο διοικητής της φυλακής ούτε η ρωσική Ομοσπονδιακή Σωφρονιστική Υπηρεσία απάντησαν στα αιτήματα για σχολιασμό.
Από δημοσιογραφική έρευνα σε κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου
Η υπόθεση έχει πλέον και δικαστική συνέχεια. Σύμφωνα με το OCCRP, μετά τη δημοσιοποίηση της έρευνας, οι ουκρανικές αρχές εξέδωσαν επίσημες γνωστοποιήσεις υποψίας σε βάρος του Τσερντάντσεφ και ενός ακόμη προσώπου, του Ρώσου κρατούμενου Γιάροσλαβ Κιρίλοφ, κατηγορώντας τους για εγκλήματα πολέμου και για σκληρή μεταχείριση αιχμαλώτων πολέμου και αμάχων.
Σύμφωνα με τα έγγραφα της ουκρανικής Υπηρεσίας Ασφαλείας που επικαλείται το OCCRP, ο γιατρός φέρεται να χρησιμοποίησε τη θέση του για να σπάσει την αντίσταση των Ουκρανών αιχμαλώτων, με ξυλοδαρμούς, στέρηση θεραπείας, εξευτελισμούς και σεξουαλική βία. Οι ίδιες αρχές υποστηρίζουν ότι η κακοποίηση στην Αποικία Νο. 7 αποτελούσε μέρος οργανωμένου συστήματος καταστολής μέσα στη φυλακή.
Η Γενική Εισαγγελία της Ουκρανίας είχε ήδη επιβεβαιώσει ότι η Αποικία Νο. 7 ερευνάται ως χώρος συστηματικών εγκλημάτων πολέμου σε βάρος Ουκρανών κρατουμένων, περιλαμβανομένων βασανιστηρίων, απάνθρωπης μεταχείρισης, εξευτελισμών, βιασμών και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας. Μέχρι τις 20 Μαΐου 2026, οι ουκρανικές αρχές είχαν καταγράψει τις υποθέσεις 259 αιχμαλώτων πολέμου και τριών αμάχων που επέστρεψαν από τη συγκεκριμένη φυλακή, καθώς και δύο Ουκρανών κρατουμένων που πέθαναν εκεί.
Ένα μοτίβο που καταγράφεται από τον ΟΗΕ
Οι καταγγελίες για την Αποικία Νο. 7 δεν εμφανίζονται μεμονωμένες. Το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έχει καταγράψει ότι απελευθερωμένοι Ουκρανοί αιχμάλωτοι ανέφεραν συνέχιση βασανιστηρίων, κακομεταχείρισης, σεξουαλικής βίας και θανάτων σε κράτηση μέσα στο 2025, ιδιαίτερα σε εγκαταστάσεις εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Σε νεότερη ενημέρωση, ο ΟΗΕ έκανε λόγο για συνεχιζόμενα βασανιστήρια και κακομεταχείριση αιχμαλώτων πολέμου, εντάσσοντας τις καταγγελίες σε ένα ευρύτερο πλαίσιο παραβιάσεων που συνοδεύει τον πόλεμο στην Ουκρανία.
«Αν μιλήσετε, αλίμονό σας»
Ανάμεσα στους πρώην κρατούμενους της Αποικίας Νο. 7 ήταν και ο Ουκρανός δημοσιογράφος Ντμίτρο Χιλιούκ, ο οποίος συνελήφθη από Ρώσους στρατιώτες κοντά στο Κίεβο στις αρχές του πολέμου και κρατήθηκε για περισσότερα από δύο χρόνια. Ο ίδιος περιέγραψε την επίσκεψη του Ερυθρού Σταυρού στη φυλακή ως «παρωδία», λέγοντας ότι οι κρατούμενοι είχαν προειδοποιηθεί να μη διαμαρτυρηθούν, ενώ κοντά τους στέκονταν Ρώσοι φρουροί με κάμερες σώματος.
Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, όταν ρωτήθηκε από τους ερευνητές, απάντησε ότι λειτουργεί με αυστηρούς κανόνες αμεροληψίας και ότι επιδιώκει βελτίωση των συνθηκών κράτησης μέσω εμπιστευτικού διαλόγου με τις αρμόδιες αρχές.
Η φυλακή που έγινε σύμβολο φρίκης
Η Αποικία Νο. 7 δεν περιγράφεται πια απλώς ως ένας τόπος κράτησης. Μέσα από τις μαρτυρίες των ανθρώπων που επέστρεψαν ζωντανοί, εμφανίζεται ως ένας μηχανισμός ταπείνωσης, τρόμου και εξόντωσης. Εκεί όπου ο γιατρός θα έπρεπε να είναι το τελευταίο καταφύγιο ενός άρρωστου κρατούμενου, οι πρώην αιχμάλωτοι λένε ότι βρήκαν έναν ακόμη βασανιστή.
Σύμφωνα με την ουκρανική κυβέρνηση, περίπου 7.000 Ουκρανοί εξακολουθούν να κρατούνται φυλακισμένοι στη Ρωσία. Για όσους επέστρεψαν από την Αποικία Νο. 7, η μάχη δεν τελείωσε με την ανταλλαγή αιχμαλώτων. Συνεχίζεται τώρα στις καταθέσεις, στις έρευνες για εγκλήματα πολέμου και στην προσπάθεια να δοθεί όνομα, πρόσωπο και ευθύνη σε όσα έζησαν πίσω από τους τοίχους μιας ρωσικής φυλακής.
Drop Media | Περισσότερα Διεθνή Νέα Ρωσία: Ο «Δόκτωρ Θάνατος» που κατηγορείται για βασανιστήρια Ουκρανών αιχμαλώτων και σεξουαλική βία
