Λίγοι καλλιτέχνες της σύγχρονης μουσικής καταφέρνουν να ισορροπούν με τόση φυσικότητα ανάμεσα στην ηλεκτρονική παραγωγή, την ποπ, το hip hop και τον κοινωνικό σχολιασμό όσο η Noga Erez. Από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε στη διεθνή σκηνή με το άλμπουμ «Off the Radar», έγινε σαφές ότι δεν την ενδιέφερε να υπηρετήσει κάποιο συγκεκριμένο μουσικό είδος, αλλά να δημιουργήσει έναν δικό της μουσικό κόσμο, όπου η προσωπική έκφραση του κοινωνικού προβληματισμού, της πολιτικής παρατήρησης, αλλά και βαθιάς ανθρώπινης επικοινωνίας, ήταν προτεραιότητα (άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ασυνείδητα όπως μας αποκάλυψε). Τα τραγούδια της σπάνια εξαντλούνται σε μία μόνο ανάγνωση. Πίσω από τους έντονους ρυθμούς, τις ευρηματικές παραγωγές και τις συχνά ειρωνικές ή χιουμοριστικές φράσεις κρύβονται στίχοι για την ταυτότητα, την τεχνολογία, την αποξένωση, την αγάπη, την ενηλικίωση και τη διαρκή προσπάθεια να παραμείνει κανείς άνθρωπος σε έναν κόσμο που αλλάζει με καταιγιστική ταχύτητα.
Λίγες ημέρες πριν από την εμφάνισή της στην Αθήνα, συναντηθήκαμε διαδικτυακά για μια συζήτηση που ξεπέρασε γρήγορα τα όρια μιας τυπικής μουσικής συνέντευξης. Μιλήσαμε για τις διαφορετικές γενιές που συναντιούνται στις συναυλίες της, για τη μουσική συγγένεια Ελλάδας και Ισραήλ, για τη μητρότητα και την περιοδεία με ένα μωρό στα παρασκήνια, για την τεχνητή νοημοσύνη, τη σημασία των ζωντανών εμφανίσεων, την αγάπη, την ευτυχία και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική ζωή και τη δημόσια εικόνα.
Η Noga Erez άμεσα αντισυμβατική, μοιάζει να μιλάει δυνατά σαν αντίλογος στην ίδια της τη σκέψη, παρά να απαντά ερωτήσεις. Κάνει συχνά παύσεις, σκέφτεται, χρησιμοποιεί σαφείς παρομοιώσεις ή βιώματα και περιγράφει με εκφράσεις τη σωματική εμπειρία της μουσικής. Το αποτέλεσμα είναι ένας διάλογος ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που αγαπούν τη μουσική και αναζητούν όσα μπορούν να κρύβονται πίσω από έναν ρυθμό, έναν στίχο ή και ένα «I Love You».
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Στη συναυλία σου στο Παρίσι εντυπωσιάστηκα όχι μόνο από την ενέργεια στη σκηνή, αλλά και από το κοινό. Δίπλα μου βρισκόταν ένα παιδί περίπου δώδεκα ετών και, από την άλλη πλευρά, ένας άνθρωπος σχεδόν εβδομήντα. Παρ’ όλα αυτά, όλοι έμοιαζαν να μοιράζονται την ίδια ενέργεια ακούγοντας τη μουσική σου. Τι πιστεύεις ότι έχει η μουσική σου και μπορεί να συνδέει τόσες διαφορετικές γενιές;
Noga Erez: Καταρχάς, σε ευχαριστώ πάρα πολύ. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο κομπλιμέντο για μένα: το γεγονός ότι άνθρωποι από διαφορετικές ηλικίες, διαφορετικά υπόβαθρα και διαφορετικούς πολιτισμούς μπορούν να ακούσουν τη μουσική μου και να την απολαύσουν.
Δεν ξέρω τι ακριβώς είναι αυτό που το προκαλεί. Ελπίζω πραγματικά, ό,τι κι αν είναι αυτό που κάνω και το επιτρέπει, να μπορέσω να συνεχίσω να το κάνω, επειδή δημιουργώ μουσική διαρκώς. Ελπίζω να μπορώ να συνεχίσω να προσφέρω αυτή τη μαγεία. Είναι κάτι πολύ συμπτωματικό και τυχαίο.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Σύντομα θα εμφανιστείς στην Ελλάδα, μια χώρα που τα μουσικά της ακούσματα ισορροπούσαν ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, αλλά και ανάμεσα στην παράδοση και την επαναστατικότητα. Πιστεύεις ότι το κοινό σε μέρη όπως η Ελλάδα ακούει τη μουσική σου διαφορετικά από το κοινό στον υπόλοιπο κόσμο;
Noga Erez: Ναι, σίγουρα. Πιστεύω ότι ο τόπος από τον οποίο προερχόμαστε και η κουλτούρα μέσα στην οποία μεγαλώσαμε αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την τέχνη, ειδικά τη μουσική, επειδή η μουσική είναι μια μορφή τέχνης που λειτουργεί ως ενέργεια. Αυτή είναι και η ομορφιά της. Επειδή λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να αλλάζει μορφή ανάλογα με το «δοχείο» μέσα στο οποίο τοποθετείται. Είναι σαν το νερό. Είναι σαν τα κύματα.
Επομένως, πιστεύω ότι οι άνθρωποι ακούν τη μουσική διαφορετικά σε κάθε μέρος. Και πρέπει να χαιρόμαστε που συμβαίνει αυτό.
Δεν ξέρω αν μπορώ να πω με ποιον ακριβώς τρόπο θα ακούσουν τη μουσική μου οι άνθρωποι στην Ελλάδα, ελπίζω όμως να έχει ένα βαθύτερο, υποκείμενο στοιχείο που κρατά τους ανθρώπους προσηλωμένους και συνδεδεμένους και τους κάνει να αισθάνονται ότι κάποιος τούς βλέπει.
Όταν δημιουργούμε μουσική που απευθύνεται σε ένα διεθνές κοινό, η πρόκληση είναι οι άνθρωποι από όλους τους πολιτισμούς να μπορούν να αισθανθούν, σα να λένε: «Εντάξει, μέσα από αυτή τη μουσική κάποιος με καταλαβαίνει. Αυτή η καλλιτέχνις αφηγείται τη δική μου ιστορία». Ελπίζω, λοιπόν, ότι μπορώ να αφηγηθώ την ιστορία ανθρώπων από την Ελλάδα, όπως και από ολόκληρο τον κόσμο.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Η ελληνική και η ισραηλινή παραδοσιακή μουσική βρίσκονται εδώ και πολλά χρόνια σε έναν διαρκή διάλογο. Μερικές φορές εμείς «δανειζόμαστε» στοιχεία από τη δική σας μουσική και άλλες φορές εσείς «δανείζεστε» στοιχεία από τη δική μας. Υπάρχει, επομένως, ένα κοινό έδαφος και ένας ήχος που μας φαίνεται οικείος. Παρότι η δική σου μουσική ακούγεται απόλυτα σύγχρονη και διεθνής, διακρίνουμε παραδοσιακές επιρροές. Ειδικά σε τραγούδια όπως το «Against the Machine» ή το «Dumb», ακούμε μουσικά όργανα και ήχους που στα δικά μας αυτιά μοιάζουν σχεδόν ελληνικοί. Πιστεύεις ότι υπάρχουν βαθύτερα στοιχεία κάτω από την επιφάνεια που συνδέουν τις δύο πολιτισμικές και μουσικές παραδόσεις;
Noga Erez: Σίγουρα. Πιστεύω ότι η ελληνική και η ισραηλινή κουλτούρα είναι κουλτούρες της Μέσης Ανατολής. Όταν συναντώ ανθρώπους από την Ελλάδα ή από άλλα μέρη της Μέσης Ανατολής, ακόμη και από χώρες όπως η Ιταλία, αισθάνομαι ότι έχουμε μια παρόμοια «θερμοκρασία». Υπάρχει μια ζεστασιά στον τρόπο μας, η οποία δεν είναι ίδια με εκείνη που αισθάνομαι όταν συναντώ ανθρώπους από άλλα μέρη. Φυσικά, πρόκειται για γενίκευση και οι άνθρωποι διαφέρουν πάρα πολύ μεταξύ τους, ωστόσο, καθώς ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο με την ομάδα μου, όταν έρχεται κάποιος από την Ισπανία ή την Ελλάδα, για παράδειγμα, κοιταζόμαστε και λέμε: «Εντάξει, ναι. Έχουμε παρόμοια αύρα».
Ακούστε εδώ το Against the Machine
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Στη συναυλία σου στο Παρίσι μίλησες ανοιχτά για τον σύζυγό σου και το παιδί σου. Έμοιαζε σαν να ξεκινούσες μια προσωπική συζήτηση με το κοινό και να του επέτρεπες να μπει, έστω για λίγο, στη ζωή σου. Σε μια εποχή κατά την οποία τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θολώνουν συχνά τη γραμμή ανάμεσα στο δημόσιο και το προσωπικό, πώς προστατεύεις αυτή την ισορροπία;
Noga Erez: Διατηρώ μια πολύ ανοιχτή συνομιλία με το κοινό μου στις συναυλίες. Οι συναυλίες είναι για μένα το μέρος όπου μπορώ απλώς να είμαι ο εαυτός μου, να λέω τα πράγματα όπως είναι και να λέω οτιδήποτε θέλω, ακριβώς τη στιγμή που θέλω να το πω. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ζωντανές εμφανίσεις είναι η τέχνη της στιγμής. Παίρνεις ένα τραγούδι που έγραψες πριν από πολλούς μήνες ή, μερικές φορές, ακόμη και πριν από χρόνια, και το παρουσιάζεις στη σκηνή μπροστά σε ανθρώπους και εκείνη η πολύ συγκεκριμένη στιγμή είναι η στιγμή κατά την οποία συμβαίνουν όλα, επομένως, εκεί επιτρέπω στον εαυτό μου να είναι περισσότερο προσωπικός, περισσότερο πολιτικός και γενικότερα περισσότερο ανοιχτός.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από την άλλη, είναι το μέρος όπου βλέπετε μια πολύ συγκεκριμένη και επιμελημένη πλευρά μου. Αισθάνομαι ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατά κάποιον τρόπο γίνει η παγκόσμια σκηνή του μίσους και της διαμάχης. Δεν θέλω να τροφοδοτώ αυτό το πράγμα. Γι’ αυτό παραμένω αρκετά αποστασιοποιημένη εκεί.
Και ενώ ξεκινούσα την επόμενη ερώτηση μου, ένα μικρό απρόσμενο γεγονός θα οδηγούσε σε μια ολιγόλεπτη διακοπή.
Noga Erez: Συγγνώμη πάρα πολύ. Μπορείς να περιμένεις ένα δευτερόλεπτο; Ακούω ανθρώπους να χτυπούν την πόρτα και το μωρό μου να κλαίει.
Η συνέντευξη διακόπτεται για λίγο. Ρωτάω αν προτιμάει να κλείσουμε τη σύνδεση και να επιστρέψουμε λίγο αργότερα. Στιγμή δεν αισθάνεται άβολα. Με κρατάει σε ανοιχτή σύνδεση σα να είμαι φιλοξενούμενος στο σπίτι της. Κάποια στιγμή που πρέπει να μεταφερθεί σε διπλανό χώρο, στρέφει την κάμερα στην υπέροχη θέα του ξενοδοχείου που έμενε στην Ελβετία. «Σε αφήνω για λίγο μόνο, με αυτή την υπέροχη θέα», είπε. Ήταν μια σπάνιας διακριτικότητας στιγμή και πηγαίας ευγένειας, ισοδύναμη με το κενό που δημιουργείται ανάμεσα στα τραγούδια μιας συναυλίας, όταν τα χειροκροτήματα κάνουν ένα διακριτικό fade.
Noga Erez: Συγγνώμη. Περιοδεία μαζί με ένα μωρό! Είμαι έτοιμη.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Είσαι μητέρα, καλλιτέχνις και όλα τα υπόλοιπα μαζί. Όλα μπορούν να συνυπάρξουν.
Συνεχίζουμε τη συζήτηση μας.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Πολλές φορές ένα τραγούδι μάς ορίζει για χρόνια και ξαφνικά, χωρίς να έχει αλλάξει ούτε μία νότα, παύει να μας εκφράζει. Έχει συμβεί ποτέ αυτό με κάποιο δικό σου τραγούδι; Υπάρχουν τραγούδια που στο παρελθόν σήμαιναν κάτι πολύ συγκεκριμένο για σένα και σε περιέγραφαν με έναν τρόπο, ενώ σήμερα αισθάνεσαι ότι δεν λένε πια τίποτα για το ποια είσαι;
Noga Erez: Ουάου, αυτή είναι μια πραγματικά καλή ερώτηση. Πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθώ να το σκεφτώ είναι ότι σήμερα ερμηνεύω τραγούδια από όλους τους δίσκους μου. Ανακαλώ ακόμη και σε τραγούδια από το «Off the Radar», τον δίσκο που κυκλοφόρησα (δεν ξέρω καν πόσα χρόνια έχουν περάσει), κυκλοφόρησε νομίζω το 2017. Ναι, λοιπόν, σήμερα, όταν τραγουδάω κάποια από αυτά τα τραγούδια… Δεν τα τραγουδάω και τόσο συχνά. Δεν παίζουμε τόσο πολύ υλικό από τον πρώτο δίσκο.
Κάνει μια μικρή παύση.
Noga Erez: Άφησέ με να το σκεφτώ. Νομίζω ότι, όταν τραγουδούσα το «Off the Radar», αυτό είχε πραγματικά να κάνει με τη δημιουργία από μια θέση στην οποία κανείς δεν γνώριζε ποια ήμουν. Αυτό ήταν κάτι πολύ σημαντικό για μένα εκείνη την εποχή. Έγραφα τραγούδια και δημιουργούσα μουσική γνωρίζοντας ότι κανείς δεν ενδιαφερόταν… καθόλου.Αυτή η κατάσταση, ευτυχώς, έχει αλλάξει. Σήμερα δεν δημιουργώ πια από εκείνη τη θέση. Επομένως, νομίζω ότι αυτό θα μπορούσε να είναι ένα παράδειγμα. Όλα τα υπόλοιπα, όμως, εξακολουθούν να μοιάζουν πολύ επίκαιρα. Είναι επίκαιρα με έναν τρόπο που μεταβάλλεται. Το νόημά τους αλλάζει, αλλά ποτέ δεν αισθάνομαι: «Δεν ξέρω ποιος ήταν εκείνος ο άνθρωπος».
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Έχω την ίδια αίσθηση με ένα τραγούδι από μιούζικαλ […]. Σε κάθε περίοδο της ζωής μου σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό, αλλά παραμένει το ίδιο τραγούδι που εξακολουθεί να μου λέει κάτι για τον εαυτό μου.
Noga Erez: Ναι. Μου συμβαίνει και το αντίθετο: γράφω ένα τραγούδι και δεν έχω ιδέα για ποιο πράγμα το έχω γράψει.Ακούγεται σαν ένα σύνολο προτάσεων που βγάζουν κάποιο νόημα, και μετά, χρόνια αργότερα, το ερμηνεύω και σκέφτομαι: «Α, τώρα κατάλαβα».Είναι πολύ ωραίο όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Αυτός είναι ο ορισμός της ποίησης, αγαπητή μου.
Noga Erez: Ναι.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Ακούγοντας τραγούδια όπως το «Vandalist», το «Dumb» ή το «End of the Road», σκεφτόμουν διαφορετικές μορφές ελευθερίας. Ποιες είναι εκείνες για τις οποίες εξακολουθείς να παλεύεις σήμερα;
Noga Erez: Προφανώς αυτές που ορίζονται στο «Vandalist». Σήμερα τραγουδάω το «Vandalist» και αισθάνομαι ότι εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα μου. Παραμένει πολύ αληθινό και επίκαιρο. Δεν γράφτηκε πριν από πολύ καιρό, επομένως είναι φυσικό και επόμενο. Αισθάνομαι ότι υπάρχει μια κοινή γραμμή που περνά μέσα από όλα τα τραγούδια τα οποία ανέφερες· και αυτά τα τραγούδια φαίνεται ότι είναι τα πιο επιτυχημένα ή, τουλάχιστον, εκείνα που μοιάζουν να αγγίζουν περισσότερους ανθρώπους. Αισθάνομαι ότι αποτελούν ένα σχόλιο για τη ζωή σε έναν κόσμο στον οποίο το σύστημα είναι…«το ψηφιακό σύστημα», έναν κόσμο στον οποίο όλοι ελεγχόμαστε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Φαίνεται ότι «επιστρέφω» πολύ συχνά σε αυτό το θέμα. Όμως, ειδικά όταν παίζω το «Vandalist» στη σκηνή, αισθάνομαι πάρα πολύ περήφανη γι’ αυτό. Νομίζω ότι είναι ένα καλό τραγούδι και ότι τοποθετεί το συναίσθημα ακριβώς μπροστά σου, με έναν τρόπο πολύ ευάλωτο, πολύ εκτεθειμένο και ταυτόχρονα πολύ αιχμηρό. Είμαι πολύ περήφανη για το «Vandalist».
Άκουσε ΕΔΩ το Vandalist
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Το «Vandalist» μου θυμίζει κάτι από τη λογική του «The Wall» των Pink Floyd: την ιδέα ότι κάποιες φορές πρέπει να γκρεμίσεις κάτι για να μπορέσεις να χτίσεις κάτι καλύτερο. Ποιον κανόνα στη ζωή ή στην καριέρα σου χαίρεσαι περισσότερο που αποφάσισες να παραβιάσεις;
Noga Erez: (γέλιο) Δεν ακολουθώ τίποτα που να έχει σχέση με τα μουσικά είδη. Δεν κάνω τίποτα από αυτά. Δεν αποτελεί μέρος της συνομιλίας μου με τον κόσμο. Το αστείο είναι ότι με ρωτούν για το μουσικό μου είδος σχεδόν σε κάθε συνέντευξη, εκτός από αυτήν. Πιστεύω ότι οι πραγματικά προσεκτικοί δημοσιογράφοι δεν ρωτούν για τα είδη, επειδή καταλαβαίνουν πως είναι ένας τρόπος με τον οποίο μιλάμε για τη μουσική, ενώ στην πραγματικότητα δεν θα έπρεπε να μιλάμε έτσι για τη μουσική. Για μένα η μουσική είναι…
(κάνει μια μικρή παύση)
Noga Erez: Αισθάνομαι ότι ασχολούμαι με αυτήν (σ.σ. τη μουσική) εδώ και πάρα πολύ καιρό και είναι σχεδόν κάτι ιερό. Είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή μου. Είναι η πιο ακριβής και η πιο άμεση μορφή επικοινωνίας που διαθέτω. Όταν προσπαθείς να την περιγράψεις με λέξεις, οι λέξεις τείνουν να είναι λιγότερο ακριβείς· τείνουν να περιστρέφονται γύρω από το θέμα αντί να αγγίζουν το ίδιο το συναίσθημα.
Καταλαβαίνω γιατί οι άνθρωποι προσπαθούν να ορίσουν τα πράγματα μέσω των επιρροών και των μουσικών ειδών. Εγώ, όμως, ως δημιουργός, δεν ακολουθώ αυτόν τον κανόνα, δεν παίζω αυτό το παιχνίδι, δεν προσπαθώ να κρατήσω τη μουσική μου μέσα σε ένα συγκεκριμένο είδος, ώστε να είναι ευκολότερο για τους ανθρώπους να την καταλάβουν· κάνω απλώς ό,τι έχω ανάγκη να κάνω. Δημιουργώ τον ήχο που μου φαίνεται συναισθηματικά ακριβέστερος.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Έχεις απόλυτο δίκιο. Θυμάμαι τώρα τον τρόπο με τον οποίο γνώρισα τη μουσική σου. Ο φίλος μου ο Αχιλλέας (Βιλλιώτης) μού έστειλε έναν σύνδεσμο για το «End of the Road». Το είδα στο YouTube και, ύστερα από λίγο, ανακάλυψα και την άλλη εκδοχή του τραγουδιού: από τη μία υπήρχε το βιντεοκλίπ και από την άλλη η ζωντανή εκτέλεση. Οι δύο εκδοχές είχαν εντελώς διαφορετική ενέργεια, παρότι επρόκειτο για το ίδιο τραγούδι. Ποια από τις δύο βρίσκεται πιο κοντά στη σημερινή Noga Erez;
Noga Erez: Ειδικά στην περίπτωση του «End of the Road», η ακουστική εκδοχή βρίσκεται πιο κοντά μου αυτή την περίοδο. Νομίζω ότι πολλοί από εμάς τους μουσικούς… Δεν ξέρω αν βιώνουν όλοι το ίδιο πράγμα, αλλά τώρα, με την τεχνητή νοημοσύνη και με όλα όσα συμβαίνουν, προσπαθώ να μη νιώθω εκφοβισμένη. Όσο περισσότερο όμως ασχολούμαι με αυτήν και τη σκέφτομαι, τόσο περισσότερο φοβάμαι. Ανά διαστήματα με πιάνει άγχος για την τεχνητή νοημοσύνη. Σκέφτομαι ότι όλα αυτά πρόκειται να αντικατασταθούν. Δεν ανησυχώ μόνο για τον εαυτό μου. Προφανώς ανησυχώ και για μένα, επειδή θέλω να έχω ένα μέλλον σε «αυτό το πράγμα» (σ.σ. τη μουσική βιομηχανία). Εργάζομαι τόσα χρόνια για να τελειοποιήσω την τέχνη μου και τώρα ένα ρομπότ μπορεί να το κάνει γρηγορότερα. Κάποια στιγμή πιστεύω ότι θα το κάνει και καλύτερα από εμάς. Δεν προσπαθώ να το αρνηθώ. Αισθάνομαι λυπημένη. Είμαι απλώς λυπημένη που η ανθρωπότητα πρόκειται να χάσει αυτό το κομμάτι της.
Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν μια καλή διαδρομή. Μπορούσαμε να απολαμβάνουμε την έκφραση των συναισθημάτων άλλων ανθρώπων. Υπάρχει κάτι τόσο σημαντικό και τόσο ανθρώπινο στο να αισθάνεσαι ότι μπορείς να πλησιάσεις περισσότερο όσα αισθάνονται οι άλλοι άνθρωποι. Αυτό σε κάνει να αισθάνεσαι λιγότερο μόνος. Τώρα δεν πρόκειται να αφορά αυτό. Θα είναι κάτι διαφορετικό.
Όταν ακούω εκδοχές των τραγουδιών μας τις οποίες παίζουν ζωντανά άνθρωποι (σ.σ. covers), θυμάμαι ότι είχαμε σκεφτεί να κυκλοφορήσουμε κάθε τραγούδι παιγμένο αποκλειστικά από ανθρώπους, χωρίς να εμπλέκονται υπολογιστές. Αυτό συνέβη πολύ πριν γίνει η τεχνητή νοημοσύνη θέμα συζήτησης. Ήταν σαν να είχαμε ήδη αρχίσει να αισθανόμαστε αυτό που συμβαίνει σήμερα: ότι πρόκειται να μας λείψει το ανθρώπινο στοιχείο και ότι θα θέλουμε απλώς να γνωρίζουμε πως αυτό που ακούμε δημιουργήθηκε από ανθρώπους.
Γι’ αυτό μπορώ να πω ότι ειδικά το «End of the Road», αλλά και ορισμένα άλλα τραγούδια, με αγγίζουν με αυτόν τον τρόπο. Μπορώ να αισθανθώ τα δάχτυλα των ανθρώπων πάνω στα μουσικά όργανα. Μου αρέσει να το γνωρίζω αυτό. Μου αρέσει να ξέρω ότι ήταν αποτέλεσμα δουλειάς και αγάπης. Και η αγάπη προέρχεται από τους ανθρώπους.
Άκουσε τις δύο εκδόσεις του End of the Road ΕΔΩ
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Κρατώ αυτό: Ίσως τα δάχτυλα πάνω στα μουσικά όργανα να είναι το μόνο βέβαιο ανθρώπινο στοιχείο που θα απομείνει μετά την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης.
Noga Erez: Ελπίζω να μην αντικατασταθεί πολύ γρήγορα και αυτό, απλώς δεν ξέρω πώς πρόκειται να μοιάζει όλο αυτό στο μέλλον.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Θα περάσω σε ένα ακόμη τραγούδι που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία και στην Ελλάδα, το «Dumb». Ένας από τους λόγους για τους οποίους μου αρέσει τόσο είναι ότι υπονοεί πως το να γνωρίζουμε πάρα πολλά μπορεί ορισμένες φορές να γίνεται εξαντλητικό. Αν μπορούσες να επιλέξεις ανάμεσα στο να είσαι πιο ευτυχισμένη και στο να κατανοείς λίγο περισσότερο τον κόσμο, τι θα επέλεγες;
Noga Erez: Νομίζω ότι θα επέλεγα να είμαι πιο ευτυχισμένη.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Ποιος είναι ο δικός σου ορισμός της ευτυχίας;
Noga Erez: Θεέ μου… Νομίζω ότι το να είσαι ευτυχισμένος έχει σε μεγάλο βαθμό να κάνει με το να διαθέτεις μια ευρύτερη και περισσότερο ολιστική εικόνα του κόσμου, αντί να εστιάζεις τόσο πολύ στη λεπτομέρεια. Πιστεύω ότι η δική μου «ταλαιπωρία στον κόσμο» είναι συγκεκριμένα η λεπτομέρεια. Είναι το γεγονός ότι επενδύω τόσο πολύ στην τελειομανία και πιστεύω το ίδιο μου το μυαλό, όταν μου λέει ότι επειδή αυτή η πολύ συγκεκριμένη λεπτομέρεια δεν λειτουργεί, τα πάντα πρόκειται να καταρρεύσουν. Όταν είμαι περισσότερο ευτυχισμένη, εντός εισαγωγικών, μπορώ να βλέπω τα πράγματα με έναν τρόπο πιο ακριβή και πιο κοντά στην πραγματικότητα. Κοιτάζεις έξω από το παράθυρο την παρανοϊκά, σουρεαλιστικά όμορφη θέα που έχω αυτή τη στιγμή, ενώ βρίσκομαι σε περιοδεία στην Ελβετία, δίπλα στη λίμνη της Γενεύης. Δεν είναι μόνο το νερό. Δεν είναι μόνο ο ουρανός, τα βουνά ή τα κτίρια. Αφορά όλα αυτά μαζί ταυτόχρονα. Δεν έχει σημασία αν υπάρχει ένα κύμα στη λίμνη που διαταράσσει λίγο την ομορφιά της επιφάνειάς της, η οποία μοιάζει με καθρέφτη. Πρόκειται για κάτι μεγαλύτερο. Αφορά όλα όσα την έκαναν να μοιάζει έτσι· αφορά την ιστορία, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η φύση.
Όταν είμαι περισσότερο ευτυχισμένη, μπορώ να βλέπω ολόκληρη την εικόνα και να μη βυθίζομαι στις λεπτομέρειες. Πιστεύω ότι αυτό είναι στην πραγματικότητα ευφυέστερο από εκείνο που συνηθίζουμε να θεωρούμε ευφυή τρόπο παρατήρησης των πραγμάτων: την αδιάκοπη ανάλυσή τους.
Άκουσε ΕΔΩ το Dumb
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Ζούμε σε μια εποχή στην οποία μετράμε την επιτυχία μέσα από αριθμούς (σ.σ. σχόλιο στο τραγούδι της «Views»). Τι σημαίνουν οι αριθμοί και τα charts για τη Noga Erez;
Noga Erez: Μακάρι να μπορούσα να πω ότι δεν με ενδιαφέρουν καθόλου, αλλά…
Αλέξανδρος Λιζάρδος: «Not My Fucking Problem»! (σ.σ. αναφορά σε άλλο τραγούδι της)
Noga Erez: Ναι!
Ο αριθμός για τον οποίο ενδιαφέρομαι περισσότερο είναι οι πωλήσεις των εισιτηρίων, και αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: Ο ένας είναι ότι αυτά είναι τα χρήματα που μπαίνουν στην τσέπη μου… και τα χρήματα του μέλλοντός μου. Έτσι επενδύω περισσότερο σε αυτό που κάνω. Έτσι μπορώ να ζήσω μια καλύτερη ζωή και να υπάρχουν χρήματα για τα παιδιά μου.
Ταυτόχρονα, είναι και ο πραγματικός αριθμός που δείχνει πόσοι άνθρωποι εκδηλώνουν ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη μουσική μου. Έχω 1,8 εκατομμύρια ακολούθους στο Instagram. Αν σκεφτείς ότι οι περισσότεροι από αυτούς είναι άνθρωποι, είναι ένας αριθμός που δεν μπορώ να συλλάβω. Είναι υπερβολικά μεγάλος. Θέλω φυσικά να γίνει ακόμη μεγαλύτερος, αλλά ήδη είναι τόσο μεγάλος που δεν μπορώ να τον καταλάβω. Μπορώ όμως να καταλάβω τι συμβαίνει όταν βλέπω τους ανθρώπους μέσα στο κοινό. Βλέπω τα πρόσωπά τους, τους ακούω να τραγουδούν τα τραγούδια και γνωρίζω τι έχω απέναντί μου. Αν είναι πεντακόσιοι άνθρωποι ή πέντε χιλιάδες, μπορώ να πω: «Εντάξει, αυτή είναι μια ποσότητα που μπορώ να αντιληφθώ». Αυτός είναι ένας αριθμός που έχει πολύ μεγάλη σημασία για μένα.
Δεν νομίζω ότι θα φτάσω ποτέ στην κορυφή των charts. Δεν ήταν ποτέ ο στόχος μου. Αν όμως φτάσω στην κορυφή των charts και αυτό οδηγήσει περισσότερους ανθρώπους σε μια συναυλία, τότε φυσικά έχει σημασία.
Το να συμμετέχεις σε μια συναυλία είναι αποτέλεσμα μιας τεράστιας προσπάθειας. Στις μέρες μας κοστίζει πολλά χρήματα. Για πολλούς ανθρώπους σημαίνει ότι πρέπει να μείνουν ξύπνιοι μέχρι αργά. Κάποιοι πρέπει να βρουν κάποιον να προσέξει το παιδί τους. Άλλοι πρέπει να πάρουν τα παιδιά μαζί τους. Και κάποιοι από τους ανθρώπους στο κοινό είναι οι ίδιοι παιδιά. Δεν θεωρώ τίποτα από αυτά δεδομένο. Αυτός, επομένως, είναι ο αριθμός που μετρά πραγματικά.
Δες το κλιπ του Views ΕΔΩ
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Αυτό που μου αρέσει στα τραγούδια σου είναι ότι ένας τίτλος μπορεί αρχικά να μοιάζει ότι σημαίνει κάτι συγκεκριμένο, αλλά όταν ακούσεις τους στίχους και κατανοήσεις την ενέργεια του τραγουδιού, αποκαλύπτεται κάτι εντελώς διαφορετικό. Το «Not My Problem» είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Ως μεμονωμένη φράση μπορεί να ακούγεται σαν παραίτηση ή αδιαφορία, όταν όμως ακούσεις ολόκληρο το τραγούδι, αντιλαμβάνεσαι ότι αφορά έναν υγιή τρόπο προστασίας του εαυτού σου. Είναι εύκολο για σένα να τραβάς αυτή τη γραμμή απέναντι σε συγκεκριμένους ανθρώπους ή καταστάσεις;
Noga Erez: Με ορισμένους ανθρώπους και σε ορισμένες περιπτώσεις, σίγουρα. Πιστεύω ότι το «Not My Problem» είναι ένα τραγούδι για… κατά κάποιον τρόπο για τον εορτασμό της ενηλικίωσης και της εξέλιξης μέχρι το σημείο στο οποίο δεν επιτρέπεις πια στους ανθρώπους που σου κλέβουν την ενέργεια, να αποτελούν μέρος της ζωής σου. Αυτό είναι ένα είδος σοφίας που μπορείς να αποκτήσεις μόνο αν έχεις βιώσει πολλές καταστάσεις στις οποίες επέτρεψες σε ανθρώπους να μπουν στη ζωή σου και να κλέψουν την ενέργειά σου και την ενέργεια ολόκληρου του χώρου. Πρέπει να έχει συμβεί τόσες πολλές φορές, ώστε να έχεις εξαντληθεί και να αισθανθείς ότι κάθε φορά αφαιρεί κάτι από εσένα. Δεν συμπεριφέρομαι έτσι απέναντι στους περισσότερους ανθρώπους… αλλά απέναντι σε ορισμένους ανθρώπους, ναι. Τώρα γίνομαι απλώς καλύτερη στο να το αναγνωρίζω. Σκέφτομαι: «Εντάξει, αυτός ο άνθρωπος είναι ένα σφουγγάρι ενέργειας. Δεν πρόκειται να λειτουργήσει». Και τότε απλώς παύει να αποτελεί δικό μου πρόβλημα.
Άκουσε ΕΔΩ το Not My Problem
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Είμαι περισσότερο γνωστός ως κριτικός κινηματογράφου, οπότε θα μου επιτρέψεις να κάνω μια κινηματογραφική ερώτηση για το «Quiet». Πρόκειται για ένα τραγούδι που αγαπώ και το οποίο δίνει την πρώτη μουσική εντύπωση της ταινίας «Heart of Stone». Προσωπικά, το ακούω σχεδόν σαν ένα θέμα για ταινία του Τζέιμς Μποντ. Ποια είναι η διαδικασία δημιουργίας ενός τραγουδιού που προορίζεται για μια ταινία; Υποθέτω ότι χρειάζεται να βρεις μια ισορροπία ανάμεσα στη δική σου έκφραση και στην κατεύθυνση της ιστορίας. Διόρθωσέ με αν κάνω λάθος.
Noga Erez: Ναι, αλλά (το συγκεκριμένο) ήταν αρκετά εύκολο. Έχουμε ως καλλιτέχνες αυτή την ικανότητα… Εκτός βέβαια αν υπάρχει ένας σκηνοθέτης που λέει ότι «πρέπει οπωσδήποτε να είναι αυτό ή εκείνο». Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, η συζήτηση ήταν αρκετά ανοιχτή.
Μπορούσα να αναρωτηθώ αν ήταν δυνατόν να συνδεθώ με το συναισθηματικό επίπεδο της ιστορίας. Το συναισθηματικό επίπεδο που αναζητούσαμε αφορούσε την ανάγκη να έχεις έναν τρόπο ζωής που παρουσιάζεται μπροστά στους άλλους και έναν δεύτερο τρόπο ζωής που είναι δικός σου και παραμένει ιδιωτικός. Αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα δύο πράγματα αλληλεπιδρούν και τον τρόπο με τον οποίο έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Δεν χρειάστηκε να έρθω σε επαφή με την εσωτερική μου κατάσκοπο για να γράψω το τραγούδι. Χρειάστηκε, όμως, να συνδεθούμε με καταστάσεις της ζωής μας στις οποίες ήταν αναγκαίο να ζήσουμε μια διπλή ζωή. Όποιος κι αν είσαι, χρειάζεται να το κάνεις. Παρουσιάζεις διαφορετικές πραγματικότητες στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν είσαι ερμηνευτής και βρίσκεσαι στο βλέμμα του κοινού· επομένως, γράψαμε ένα τραγούδι γι’ αυτό.
Δείτε ΕΔΩ το βίντεο κλιπ της ταινίας που είναι διαθέσιμη στο Netflix
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Θα περάσω και στο πιο πρόσφατο τραγούδι που κυκλοφόρησες, το «I Love You». Όταν ακούμε τη φράση «σ’ αγαπώ» μέσα σε ένα τραγούδι, πρόκειται για μια πολύ απλή πρόταση την οποία όλοι μπορούν να καταλάβουν, σε οποιαδήποτε γλώσσα. Στο δικό σου τραγούδι, όμως, η φράση μοιάζει απρόσμενα περίπλοκη. Γιατί πιστεύεις ότι κάποιες φορές είναι πολύ δυσκολότερο να πεις «σ’ αγαπώ» από το να πεις «αντίο»;
Noga Erez: Νομίζω ότι κάποιες φορές είναι δυσκολότερο από το να πεις οτιδήποτε· και κάποιες άλλες φορές το λέμε υπερβολικά εύκολα. Ισχύουν όλα αυτά μαζί και ταυτόχρονα. Εκείνο που γνωρίζω με βεβαιότητα είναι ότι το «σ’ αγαπώ» έχει χρησιμοποιηθεί υπερβολικά πολύ στη μουσική, εχει χρησιμοποιηθεί υπερβολικά πολύ και στον πολιτισμό γενικότερα. Υπάρχουν πάρα πολλά τραγούδια που λένε «σ’ αγαπώ», ωστόσο, η αγάπη και η φράση «σ’ αγαπώ»… Θέλαμε απλώς να δημιουργήσουμε τη δική μας εκδοχή. Η δική μας εκδοχή μιλά για το είδος της αγάπης κατά το οποίο αγαπάς κάποιον υπερβολικά πολύ. Πιστεύω ότι υπάρχει κάτι τέτοιο.
Μιλά επίσης για το γεγονός ότι μπορεί να έχεις μάθει μια γλώσσα αγάπης που σε οδηγεί να αγαπάς με έναν τρόπο ο οποίος απαιτεί να μην σέβεσαι τον εαυτό σου. Αν το να λες «σ’ αγαπώ» σημαίνει ότι πρέπει να αγαπήσεις λιγότερο τον εαυτό σου, τότε αυτό είναι ήδη μια πιο ενδιαφέρουσα ιδέα για ένα τραγούδι από ένα απλό «σ’ αγαπώ».
Άκουσε ΕΔΩ το τραγούδι I Love You σε δύο εκδόσεις
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Έχεις αναφέρει στο παρελθόν (και θα το χρησιμοποιήσω ως διαπίστωση και όχι ως ερώτηση) ότι κάποτε ήθελες να δημιουργήσεις έναν ολόκληρο δίσκο για την αγάπη, αλλά ο κόσμος άλλαξε τα σχέδιά σου. Θα μου επιτρέψεις, όμως, να σου πω ότι ο τρόπος με τον οποίο το ερμηνεύεις μοιάζει με έναν τρόπο προσφοράς αγάπης, επομένως, ο κόσμος δεν άλλαξε πραγματικά τα σχέδιά σου, απλώς βρήκες έναν διαφορετικό δρόμο για να τα πραγματοποιήσεις.
Noga Erez: Σε ευχαριστώ πάρα πολύ.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Στα τραγούδια σου υπάρχει συχνά ένα πολύ σκοτεινό χιούμορ. Μπορείς να πεις κάτι εξαιρετικά πικρό, να κάνεις τον ακροατή να χαμογελάσει και, λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, να τον αναγκάσεις να αναρωτηθεί τι πραγματικά άκουσε. Εμπιστευόσουν πάντοτε τόσο πολύ το κοινό σου και την ικανότητά του να ανακαλύψει όλα τα διαφορετικά επίπεδα των τραγουδιών;
Noga Erez: Εμπιστεύομαι το κοινό. Πιστεύω ότι υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι εκεί έξω οι οποίοι είναι εξαιρετικά ευφυείς και σκέφτονται με σύνθετο τρόπο. Μερικές φορές ακούω μουσικούς και μπορώ να καταλάβω μέσα στο ίδιο το τραγούδι ότι δεν θεωρούν το κοινό ευφυές. Όταν ακούω τέτοια τραγούδια, σκέφτομαι: «Ο άνθρωπος που έγραψε αυτό το τραγούδι υποτιμά εμένα και τους υπόλοιπους ανθρώπους που ακούν τα τραγούδια του». Μερικές φορές αυτά τα τραγούδια γνωρίζουν τεράστια επιτυχία, όμως, ο Ori και εγώ γράφουμε μουσική που έχει στόχο να είναι επιτυχημένη με την έννοια ότι διαθέτει διαφορετικά επίπεδα. Υπάρχει το πρώτο πράγμα που ακούς, κάτι ελκυστικό και πιασάρικο, κάτι που μπορεί να σε κάνει να γελάσεις ή κάτι που βρίσκεται στην επιφάνεια. Έπειτα, υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο, το οποίο έχει σκοπό να σε κάνει να σκεφτείς και να πεις: «Α, δεν ήταν αυτό που νόμιζα». Ή να σε κάνει να σκεφτείς: «Με ξεγέλασαν». Και έπειτα υπάρχει ένα τρίτο επίπεδο, το οποίο έχει σκοπό να σε κάνει να αισθανθείς. Να σε κάνει να σκεφτείς ότι κάτι μετακινήθηκε μέσα σου, ακόμη κι αν πρόκειται για το μικρότερο δυνατό πράγμα. Ίσως να μη γεμίζουμε στάδια εξαιτίας αυτού. Γεμίζουμε, όμως, αίθουσες με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για το είδος της ζωής για το οποίο ενδιαφερόμαστε κι εμείς: μια ζωή με διαφορετικά επίπεδα, αντιφάσεις και πολυπλοκότητα.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Μέσα από τα τραγούδια σου υπάρχουν φορές που επεξεργάζομαι την πραγματικότητα και άλλες που δραπετεύω από αυτήν. Και αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο δώρο για τα αυτιά, την ψυχή και την καρδιά μου. Υπάρχει κάποιο τραγούδι, όχι από τη δική σου καριέρα-δισκογραφία, που σε έχει κάνει να αισθανθείς κάτι παρόμοιο;
Noga Erez: Ναι. Άφησέ με να το σκεφτώ. Γενικότερα, το μυαλό μου πηγαίνει αμέσως στους Radiohead και προσπαθώ να σκεφτώ ποιο τραγούδι τους θα επέλεγα. Νομίζω ότι υπάρχει ένα παράδειγμα τραγουδιού που επιτυγχάνει και τα δύο πράγματα ταυτόχρονα: το «Jigsaw Falling Into Place». Μουσικά μπορώ να εξαφανιστώ μέσα του. Και αυτή είναι η καλύτερη μορφή απόδρασης. Απλώς μεταφέρεσαι σε έναν διαφορετικό κόσμο, βουτώντας μέσα στη μουσική. Στιχουργικά, όμως, είναι ένα τραγούδι που για μένα αντιπροσωπεύει μια πολύ ισχυρή σύνδεση με τον εαυτό. Αυτό είναι το αντίθετο της απόδρασης. Αφορά κάτι που αντιμετωπίζει πραγματικά την πραγματικότητα. Πιστεύω ότι, γενικότερα, οι Radiohead και ο Thom Yorke είναι οι καλλιτέχνες τόσο της απόδρασης όσο και της σύνδεσης. Και τα δύο μπορούν να υπάρχουν μέσα στο ίδιο τραγούδι.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Καθώς η συναυλία σου στην Αθήνα πλησιάζει, θα ήθελα να πεις λίγα λόγια απευθείας στο ελληνικό κοινό και να συστήσεις τη μουσική σου σε όσους δεν την έχουν ανακαλύψει ακόμη. Ελπίζω ότι, μετά από αυτή τη συνέντευξη, θα είναι λιγότεροι.
Noga Erez: Σε ευχαριστώ. […] Αυτή ήταν μία από τις καλύτερες συνεντεύξεις. Ήταν τόσο προσεγμένη και ενδιαφέρουσα και πραγματικά μια υπέροχη συζήτηση με έναν άνθρωπο που αγαπά τη μουσική. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτό το δώρο.
Αλέξανδρος Λιζάρδος: Το δώρο ήταν δικό μου. Σε ευχαριστώ. Θα τα πούμε στη συναυλία.
Noga Erez: (σχετικά με τον χαιρετισμό για τους Έλληνες, πήρε μια ανάσα και μοιράστηκε on camera λίγα λόγια) Άφησέ με να το σκεφτώ για ένα δευτερόλεπτο.
Προς όλους τους υπέροχους ανθρώπους στην Ελλάδα:Έχω βρεθεί πολλές φορές στη χώρα σας.Αγαπώ να βρίσκομαι εκεί, επειδή φαίνεται ότι συναντώ μερικούς από τους πιο γλυκούς και ζεστούς ανθρώπους.Αισθάνομαι ότι συνδέομαι πάρα πολύ με τους ανθρώπους στην Ελλάδα.Επομένως, είμαι πολύ ενθουσιασμένη που σύντομα θα δώσω εκεί μια συναυλία και ελπίζω ότι κάποιοι από εσάς θα έρθετε για να ζήσετε τη μουσική που παίζω.Η μουσική αυτή απευθύνεται σε ανθρώπους που απλώς αγαπούν τη μουσική και αγαπούν να βυθίζονται σε μουσική που είναι περισσότερο σύνθετη και προσεγμένη, αλλά ταυτόχρονα και πάρα πολύ διασκεδαστική.Γνωρίζω ότι θα δώσουμε μία από τις καλύτερες συναυλίες που έχω κάνει, επειδή γνωρίζω ήδη ότι υπάρχει μια πολύ όμορφη σύνδεση μεταξύ μας.Ελπίζω να σας δω όλους σύντομα στην Αθήνα. Σας ευχαριστώ.
Η Noga Erez εμφανίζεται στην Αθήνα την Τρίτη 21 Ιουλίου 2026, στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων. Η συναυλία είναι προγραμματισμένη να αρχίσει στις 21:30, ενώ η τιμή προπώλησης αναφέρεται στα 35 ευρώ και η τιμή στο ταμείο στα 40 ευρώ.
Εκεί, η μουσική της θα εγκαταλείψει για ακόμη μία φορά τις κατηγορίες και τα μουσικά είδη που η ίδια αρνείται να υπηρετήσει, θα πάρει τη μορφή του νερού που έβλεπε από το παράθυρο της στην Ελβετία. Από προσωπική εμπειρία σας λέω ότι οι ζωντανές τις εμφανίσεις θυμίζουν κάτι επιθετικό που εστιάζει στις ομορφότερες λεπτομέρειες και τον μετασχηματισμό των αισθήσεων, όπως η παρατήρηση της με τα δάχτυλα των μουσικών πάνω στα όργανα και το κοινό να μετατρέπει τα τραγούδια σε κάτι διαφορετικό από αυτό που ήταν όταν γράφτηκαν. Μακάρι να τη ζήσουμε όλοι μαζί αυτή την εμπειρία. Εγώ πάντως θα είμαι εκεί.
www.ertnews.gr
