Μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στο κληρονομικό δίκαιο ετοιμάζεται να φέρει η κυβέρνηση, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που εδώ και χρόνια οδηγεί χιλιάδες οικογένειες σε συγκρούσεις, δικαστικές διαμάχες και οικονομικά αδιέξοδα.
Το νέο νομοσχέδιο για τις κληρονομιές, τα ακίνητα και τις οικογενειακές επιχειρήσεις φιλοδοξεί να βάλει τέλος στις δυσλειτουργίες που δημιουργούν οι αναγκαστικές συνιδιοκτησίες μεταξύ συγγενών, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται και διαχειρίζεται η οικογενειακή περιουσία μετά τον θάνατο ενός γονέα ή παππού.
Η δημόσια διαβούλευση της μεταρρύθμισης ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες και το επόμενο διάστημα το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή, με στόχο να τεθεί σε εφαρμογή από την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, στις 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Το πρόβλημα των αναγκαστικών συνιδιοκτησιών
Σήμερα, όταν ένα ακίνητο ή μια οικογενειακή επιχείρηση περνά σε περισσότερους κληρονόμους, όλοι αποκτούν ποσοστά εξ αδιαιρέτου πάνω στο ίδιο περιουσιακό στοιχείο.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν οι σχέσεις μεταξύ των συγγενών είναι κακές ή όταν υπάρχουν διαφορετικά σχέδια για την αξιοποίηση της περιουσίας, οι συγκληρονόμοι υποχρεώνονται να συνυπάρχουν ως συνιδιοκτήτες.
Στην πράξη, η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει πολλές φορές σε αδιέξοδα. Αδέλφια συγκρούονται για το αν θα πουληθεί το πατρικό σπίτι, αν θα παραμείνει σε κάποιο μέλος της οικογένειας ή αν θα αξιοποιηθεί διαφορετικά, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι διαφωνίες καταλήγουν σε πολυετείς δικαστικές μάχες.
Πολλά ακίνητα παραμένουν κλειστά και αναξιοποίητα για χρόνια, οικογενειακές επιχειρήσεις παραλύουν και τελικά η περιουσία οδηγείται σε πλειστηριασμούς, συχνά σε τιμές πολύ χαμηλότερες από την πραγματική αξία της.
Η μεγάλη αλλαγή στη νόμιμη μοίρα
Το βασικό σημείο της μεταρρύθμισης αφορά την αλλαγή στον θεσμό της νόμιμης μοίρας.
Με το νέο πλαίσιο, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από εμπράγματο δικαίωμα σε ενοχική αξίωση, δηλαδή σε χρηματική απαίτηση.
Αυτό σημαίνει ότι αν ένας γονέας αφήσει μέσω διαθήκης ένα σπίτι ή μια οικογενειακή επιχείρηση σε συγκεκριμένο παιδί — για παράδειγμα επειδή κατοικεί εκεί ή εργάζεται στην επιχείρηση — τα υπόλοιπα παιδιά δεν θα αποκτούν πλέον αυτόματα ποσοστά συνιδιοκτησίας πάνω στο ίδιο ακίνητο ή επιχείρηση.
Αντίθετα, θα μπορούν να διεκδικήσουν το μερίδιό τους σε χρήμα.
Στόχος της αλλαγής είναι να αποτραπεί ο κατακερματισμός της περιουσίας και να περιοριστούν οι οικογενειακές συγκρούσεις που οδηγούν στα δικαστήρια.
Δικαίωμα εξαγοράς αντί για πλειστηριασμό
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά το νέο δικαίωμα εξαγοράς μεριδίων συγκληρονόμων.
Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, ο κληρονόμος που θέλει να διατηρήσει ένα ακίνητο θα μπορεί να ζητά από το δικαστήριο να του αποδίδεται ολόκληρο το ακίνητο, εξαγοράζοντας τα μερίδια των υπόλοιπων συγγενών.
Το δικαστήριο θα μπορεί να εγκρίνει την εξαγορά με βάση την εμπορική αξία του ακινήτου, αντί να οδηγεί την υπόθεση σε πλειστηριασμό.
Με αυτόν τον τρόπο, οι υπόλοιποι κληρονόμοι θα λαμβάνουν το οικονομικό μερίδιό τους χωρίς να απαιτούνται πολυετείς αντιδικίες, ενώ παράλληλα αποφεύγεται η απώλεια της περιουσίας σε εξευτελιστικές τιμές.
Οφέλη για οικογένειες και αγορά ακινήτων
Οι αλλαγές εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν όχι μόνο τις οικογενειακές σχέσεις αλλά και την ίδια την αγορά ακινήτων.
Η αποφυγή κατακερματισμένων ιδιοκτησιών θεωρείται κρίσιμη σε μια περίοδο όπου οι αξίες των ακινήτων αυξάνονται σημαντικά, ενώ παράλληλα αναμένεται να διευκολυνθούν επενδύσεις, ανακαινίσεις και αξιοποίηση περιουσιών που σήμερα παραμένουν «παγωμένες» λόγω νομικών εκκρεμοτήτων.
Παράλληλα, οικογενειακές επιχειρήσεις θα μπορούν να περνούν πιο ομαλά σε έναν διάδοχο χωρίς να διαλύονται από διαφωνίες μεταξύ πολλών κληρονόμων.
Ψηφιακή πλατφόρμα για διαθήκες και πιστοποιητικά
Σημαντικό ρόλο στο νέο σύστημα θα έχει και η ψηφιακή πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών.
Η νέα διαδικασία θα επιτρέπει ταχύτερη ενημέρωση για την ύπαρξη διαθήκης και γρηγορότερη έκδοση πιστοποιητικών, περιορίζοντας φαινόμενα χαμένων, αμφισβητούμενων ή ακόμη και πλαστών διαθηκών που στο παρελθόν οδήγησαν σε σοβαρές δικαστικές συγκρούσεις.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι το νέο πλαίσιο θα εκσυγχρονίσει συνολικά το κληρονομικό δίκαιο, θα μειώσει τις οικογενειακές αντιπαραθέσεις και θα προστατεύσει αποτελεσματικότερα την αξία της οικογενειακής περιουσίας.
Drop Media | Διαβάστε περισσότερες Ειδήσεις με Οικονομική Θεματολογία Ριζικές αλλαγές στις κληρονομιές: Τέλος στις «παγωμένες» περιουσίες και τις οικογενειακές δικαστικές μάχες
