Ο Μπραντ Άντερσεν είναι Αμερικανός σκηνοθέτης, γεννημένος στη Φλόριντα, που ανακάλυψε στο πρόσωπο του ξένου, του πρόσφυγα, του αγνώστου που διασχίζει τα ύδατα για να φτάσει στα σύνορα, να αλλάξει πατρίδα, να ζήσει ελεύθερος. Αυτό είναι το πανανθρώπινο θέμα της ταινίας του που δύο χρόνια αργότερα από την πρεμιέρα του κυκλοφορεί και στις ελληνικές αίθουσες με τον τίτλο «I Was a Stranger» (αρχικός τίτλος «A Stranger’s Case»). Η ταινία του «γεννήθηκε» από μια ταινία μικρού μήκους που γύρισε το 2019 μαζί με την ηθοποιό Γιασμίν Αλ Μάσρι, μια επείγουσα καταγραφή για μια γυναίκα που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τα πάντα. Από εκείνο το σπόρο φύτρωσε αργά (και απαιτητικά) μια πληρέστερη δημιουργία, που, όπως μοιράστηκαν οι συνεργάτες της ταινίας, περιελάβανε χρόνια συγγραφής, γυρισμάτων σε πολλές χώρες, πολύγλωσσων ερμηνειών που έπρεπε να αναπνέουν σαν ένα σώμα.
Από το 2024, η ταινία ξεκίνησε τη φεστιβαλική της πορεία· μια διαδρομή που δεν στερήθηκε αντικτύπους. Ο Άντερσεν μιλά για αυτή την περίοδο με την ειλικρίνεια κάποιου που επέλεξε να μην κρυφτεί πίσω από την τέχνη του, αλλά να τη στείλει στον κόσμο όπως στέλνει κανείς ένα γράμμα χωρίς παραλήπτη, ξέχειλο από εμπιστοσύνη στον άγνωστο αποδέκτη.
Συνέντευξη
Τι περιμένετε από το κοινό που θα δει την ταινία εδώ, σε μια χώρα όπως η Μάλτα, με τόσο άμεση σχέση με το προσφυγικό;
Η Μάλτα είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μέρος για να παρουσιαστεί αυτή η ταινία, ακριβώς λόγω όλων όσων έχουν συμβεί με τους πρόσφυγες στα νερά εδώ τριγύρω. Είναι ένας τόπος που έχει σημασία για την προσφυγική κρίση, και η πολιτική που ακολουθεί η χώρα έχει βαρύτητα. Η προσδοκία μου, ωστόσο, δεν αλλάζει από τόπο σε τόπο: θέλω απλώς να παρουσιάσω την ταινία στην ολότητά της και να αφήσω το κοινό να νιώσει ό,τι νιώσει. Ελπίζω αυτό να γεννά περισσότερη συμπόνια, ενσυναίσθηση και στο τέλος, ελπίδα. Πιστεύω ότι υπάρχει πολλή αγάπη σε αυτή την ταινία. Και το κοινό μέχρι τώρα έχει ανταποκριθεί με αυτόν τον τρόπο. Εγώ είμαι το όχημα· εκείνοι το οδηγούν όπου θέλουν.
Η μη γραμμική δομή της ταινίας δείχνει χαρακτήρες που είναι ταυτόχρονα σκοτεινοί και φωτεινοί […] και μέσα στο σκοτάδι τους υπάρχει φως όπως και το αντίθετο. Πώς προέκυψε αυτή η επιλογή; Δοκιμάσατε ποτέ μια γραμμική εκδοχή (με τα γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά);
Όταν ξεκίνησα να γράφω αυτή την ιστορία, δεν ήξερα πού θα με οδηγήσει. Έγραψα πρώτα την ιστορία του ποιητή (σ.σ. η ταινία χωρίζεται σε κεφάλαια με πλαγιότιτλους, ένα από αυτά και «η ιστορία του ποιητή»), και καθώς έγραφα, κατάλαβα ότι ήθελα να πω και άλλες ιστορίες. Έτσι βρήκαν τρόπο να τέμνονται. Δεν ήταν αρχική μου πρόθεση να πάω σε αυτή την κατεύθυνση· απλώς έτσι βγήκε. Αυτό που με απασχολεί, σε αυτή τη φάση της ζωής μου, είναι η αλήθεια. Και η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι δεν είναι γραμμικοί. Δεν είναι εξ ολοκλήρου καλοί ούτε εξ ολοκλήρου κακοί. Υπάρχουν άνθρωποι που σκοτώνουν, αλλά έχουν αγαπημένους που τους αγαπούν εξίσου με όσο αγαπούν εμένα οι δικοί μου. Και οι καλοί άνθρωποι τη χειρότερη μέρα τους δεν είναι πάντα καλοί. Αυτό, για μένα, είναι η πιο αληθινή απεικόνιση της ζωής.
Πολλοί ηθοποιοί παίζουν στη μητρική τους γλώσσα· Ελληνικά, Αραβικά, Τουρκικά. Πώς διαχειριστήκατε αυτό τον γλωσσικό κόσμο;
Μιλάω Γαλλικά, Ισπανικά και πλέον αρκετά Αραβικά. Δεν μιλάω Ελληνικά, αν και έχω Ελληνίδα σύντροφο, οπότε βελτιώνω και τα Ελληνικά μου. Κάθε γλώσσα έχει τον δικό της ρυθμό, όπως είπατε, και αυτό είναι μια πολύ οξυδερκής παρατήρηση. Ο ρυθμός των Αραβικών είναι εντελώς διαφορετικός από αυτόν των Γαλλικών, για παράδειγμα. Αλλά το βασικό ήταν να αφήνω τους ηθοποιούς να εκφράζονται στη γλώσσα τους. […] Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι μια σχέση μεταξύ καλλιτεχνών, είναι ένας χορός, αλλά και μια γλώσσα από μόνη της. Όταν φτιάχνεις μαζί με κάποιον ωραία μουσική, υπάρχει μια στιγμή που το νιώθεις: εκεί. Το πήραμε.
Η ταινία έχει έντονο ελληνικό αποτύπωμα… ελληνικοί χαρακτήρες, ελληνική ακτοφυλακή. Ποια είναι η σχέση σας με την Ελλάδα και πώς βλέπετε τον ρόλο της στο προσφυγικό;
Αγαπώ τους Έλληνες. Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, που παίζει στην ταινία, είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου φίλους και δίνει μια εκπληκτική ερμηνεία. Μία από τις μεγαλύτερες χαρές μου σε αυτή την ταινία ήταν η δουλειά με τους Έλληνες ηθοποιούς, ήταν εξαιρετικοί. Και η εμπειρία μου με τους Έλληνες γενικά, ακόμα και με την Ελληνική Ακτοφυλακή, ήταν πολύ καλή. Η ταινία αφηγείται μια ιστορία από μια εποχή που οι Έλληνες φέρονταν πολύ καλά στους πρόσφυγες που διέσχιζαν τα νερά. Αλλά αυτά είναι περίπλοκα ζητήματα, και τα τελευταία χρόνια τα πράγματα δεν ήταν το ίδιο καλά. Αυτό δεν αλλάζει αυτό που νιώθω για τον ελληνικό λαό. Αλλά ελπίζω η ταινία αυτή να ενθαρρύνει την Ελληνική Ακτοφυλακή να επιστρέψει στον τρόπο που έκανε τα πράγματα πριν από μερικά χρόνια, όταν φερόταν με ανθρωπισμό στους πρόσφυγες, παρά τις δυσκολίες. Όποιος βρίσκεται σε επιχείρηση έρευνας και διάσωσης πρέπει να ψάχνει και να σώζει. Και πιστεύω ότι αυτό είναι που θέλει πραγματικά ο ελληνικός λαός. Θα χαιρόμουν πολύ να το ξαναδώ να συμβαίνει.
Είναι δύσκολοι καιροί πολιτικά παντού στον κόσμο. Πώς βλέπει ένας καλλιτέχνης αυτή την κατάσταση;
Είναι δύσκολος καιρός παντού. Στη χώρα μου οδεύουμε σε εκλογές (η συνέντευξη έλαβε χώρα το καλοκαίρι του 2024) όπου οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να διαλέξουν. Γνωρίζω ανθρώπους στη δεξιά που αμφιταλαντεύονται, και ανθρώπους στην αριστερά που νιώθουν το ίδιο. Δεν είναι τόσο διαφορετικό στην Ευρώπη· κοιτάξτε τις εκλογές στη Γαλλία, κοιτάξτε την Ελλάδα. Εγώ δεν είμαι πολιτικός. Είμαι καλλιτέχνης. Και ως καλλιτέχνης κοιτάζω αυτό που συμβαίνει στην ανθρωπότητα και εστιάζω στην ανθρώπινη φύση των πραγμάτων. Δεν προσπαθώ να πολώσω· προσπαθώ να ενώσω. Λέω στο κοινό: ελάτε με ανοιχτή καρδιά. Αν νιώσετε θλίψη, αν νιώσετε θυμό, αν νιώσετε ενσυναίσθηση ή αγάπη, ό,τι και να βγει, αφήστε το να κυλήσει. Αυτό χρειάζομαι ως σκηνοθέτης.
Αν κάτι κρατάμε από τη ζεστή συζήτηση με το σκηνοθέτη, είναι η παρακάτω παρατήρηση του: «Πιστεύω ότι η καλλιτεχνική δημιουργία είναι μια σχέση μεταξύ καλλιτεχνών, είναι ένας χορός, αλλά και μια γλώσσα από μόνη της. Και όταν κάνεις μαζί με κάποιον ωραία μουσική, νιώθεις ότι χτύπησες τον σωστό τόνο.». Και παράλληλα σας προτείνουμε να δείτε στη μεγάλη οθόνη την ταινία «I Was A Stranger» καθώς στο τέλος, ο ίδιο σκηνοθέτης τοποθετείται σχετικά με την κατάσταση που περιγράφει στην ταινία του, με αναθεωρήσεις, καθώς ο κόσμος κάθε άλλο από την πορεία προς το φως έχει επιλέξει.
www.ertnews.gr
